Elektrikli araçlara 'yol vergisi' geliyor

Elektrikli Araçların Yaygınlaşması Vergi Sistemlerini Zorluyor: Dünyada 'Kilometre Vergisi' Uygulamaları Hız Kazanıyor

Elektrikli araçların küresel pazar payını hızla artırması, yalnızca otomotiv endüstrisinin üretim stratejilerini değil, devletlerin maliye politikalarını da kökten sorgulatıyor. Geleneksel olarak içten yanmalı motarlı araçların yakıt tüketimine endeksli olarak toplanan özel tüketim vergileri (ÖTV) ve katma değer vergisi (KDV) gelirleri, filo elektrikleşmesinin ivme kazanmasıyla ciddi bir erozyon riski ile karşı karşıya. Bu tablo, Fransa başta olmak üzere birçok gelişmiş ekonomide "yakıt vergisi yerini ne alacak?" sorusunu gündemin merkezine taşıyor. Uzmanlar ve hükümetler, gelin kaybını telafi etmek ve yolların bakım maliyetlerini finanse etmek adına artık "kilometre bazlı ücretlendirme" modellerine odaklanıyor. Bu süreç, Türkiye gibi elektrikli araç satışlarında rekor kırılan ülkeler için de stratejik bir planlama zorunluluğu yaratıyor.

Fransa'da 20 Milyar Euro'luk Gelir Boşluğu ve Pichet Uyarısı

Fransa örneği, bekleyen krizin boyutlarını net bir şekilde ortaya koyuyor. Kedge Business School ekonomisti Éric Pichet'in 15 Eylül'de yayımladığı görüş yazısına göre, 2024 yılında Fransa'da binek otomobillerden toplanan özel tüketim vergisi ve KDV gelirleri yaklaşık 24 milyar euro seviyesine ulaşmış. Ancak araç filosunun tamamen elektrikli hale gelmesi senaryosunda, bu gelir kaynağının elektrik vergileri üzerinden sağlanacak tutarın 4-5 milyar euro bandına sıkışacağı öngörülüyor. Bu durum, yolların bakımı ve altyapı yatırımları için ayrılan bütçelerde yirmi milyar euro civarında bir boşluk yaratacak. Fransa'da henüz resmi bir karar alınmasa da, bu mali tablo kilomitre bazlı vergilendirme tartışmalarını kaçınılmaz hale getiriyor. Temel mantık, azalan yakıt vergisi gelirlerini, aracın kullanım yoğunluğuna (kattığı kilometreye) endeksli bir yeni gelir modeliyle dengelemek.

Yeni Zelanda, İzlanda ve Birleşik Krallık: Farklı Modeller, Ortak Hedef

Dünyada bu modele geçişe başlayan ülkeler, uygulama detaylarında farklılıklar gösterse de ortak bir hedef paylaşıyor: Yol kullanım maliyetini araca yüklemek. Yeni Zelanda, 1 Nisan 2024'ten itibaren elektrikli araçları, dizel araçlarda zaten uygulanan "Yol Kullanım Ücreti" sistemine dahil etti. Sürücüler 1.000 kilometrelik dilimler halinde kullanım izni satın alıyor; hafif elektrikli araçlar için bu ücret 76 Yeni Zelanda Doları (yaklaşık 38 euro), şarj edilebilir hibritlerde ise yarım kalan tutar uygulanıyor. Kontrol ise araç muayeneleri sırasında yapılan kilometre beyanı üzerinden sağlanıyor. İzlanda ise 2024'te elektrikli ve hidrojenli araçlarla başlayan sistemi 1 Ocak 2026'dan itibaren içten yanmalı motora sahip araçlara da genişletti. 3,5 tona kadar olan araçlar kilometre başına 6,95 İzlanda kronu (yaklaşık 5 euro sent) öderken, araç ağırlaştıkça ücret artıyor. Birleşik Krallık ise Nisan 2028'de devreye girecek sistemde elektrikli araçlar için kilometre başına yaklaşık 2,2 sent, şarj edilebilir hibritler için 1,1 sent ödeme planlıyor; bu da yıllık ortalama kullanımda elektrikli bir araç için yaklaşık 268 euroya tekabül ediyor.

Türkiye'de Elektrikli Araç Patlaması ve Mevcut Vergi Yapısı

Bu küresel arka plan, elektrikli araç pazarında hızıla büyüyen Türkiye için de kritik bir işaret taşıyor. Trafik kayıtlarına göre Ağustos 2026 itibarıyla Türkiye'deki elektrikli otomobil sayısı 472 bin 157'ye ulaşmış durumda. Daha da önemlisi, 2026 Ocak-Ağustos döneminde otomobil ve hafif ticari araç pazarında elektrikli ve hibrit araçların toplam payı yüzde 51,9 seviyesine çıkarak, bu teknolojinin artık "niş" olmadığını, ana akım olduğunu kanıtladı. Ancak kaynak metinde vurgulandığı üzere, Türkiye'de elektrikli araçlara kilometre bazlı yeni bir vergi getirilmesine yönelik kesin bir plan veya açıklama bulunmuyor. Mevcut sistemde elektrikli araç sahipleri, satın alımda ÖTV ve KDV'ye, kullanım sürecinde ise Motorlu Taşıtlar Vergisi'ne (MTV) tabi tutuluyor. Yani elektrikli araçların yaygınlaşması, araç vergilerinin tamamen ortadan kalkması anlamına gelmiyor; ancak uzun vadede akaryakıt tüketimine bağlı vergi gelirlerinin yapısal olarak değişmesi kaçınılmaz görünüyor. Nitekim Ağustos 2026'da motorinden alınan ÖTV'de kademeli bir düzenleme yapılarak 2027 başından itibaren artış kararlaştırılmış, bu da hükümetin yakıt vergisi gelirlerini koruma iradesini gösteriyor.

Uygulama Zorlukları: Adalet, Gizlilik ve Teknik Altyapı

Kilometre bazlı sistemin teorik avantajları (daha çok kullananın daha çok ödemesi, ev şarjındaki elektrik tüketiminin ayrıştırma sorununun çözülmesi) yanı sıra, uygulama boyutunda ciddi tartışma alanları da mevcut. En temel sorunlardan biri "adalet" meselesi: Geniş toplu taşıma ağına sahip bir kentli ile özel araca bağımlı kırsal bir bölge sakini, aynı mesafeyi katede bile eşit ödeme yaparsa bu durum eşitsizlikleri derinleştirebilir. Ayrıca her kilometrenin yol ve trafik üzerindeki etkisi aynı değil; sabah yoğun saatinde bir şehir girişindeki trafik yoğunluğu ile boş bir karayolundaki seyahatin altyapı maliyeti farklıdır. Bu farklılıkları yansıtmak için konuma ve saate göre değişen (dinamik) ücretlendirme gündeme gelirse, bu sefer araçların GPS veya benzeri sistemlerle sürekli takibi gerekecektir. Bu durum, araçların nerede ve ne zaman kullanıldığı verilerinin toplanması nedeniyle ciddi gizlilik endişelerini tetikliyor. Yeni Zelanda ve İzlanda gibi ülkelerin nüfus, coğrafya ve ulaşım yapılarının Fransa veya Türkiye'den belirgin şekilde farklı olması da, bu modellerin "kopyala-yapıştır" yöntemiyle aktarılmasının riskli olduğunu gösteriyor.

Geleceğe Yönelik Çerçeve: Vergi Toplanacak, Yöntem Değişecek

Özetle, elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte asil gündeme gelen mesele, otomobiller üzerindeki vergilerin ortadan kalkıp kalkmayacağı değil, bu vergilerin gelecekte hangi yöntemlerle toplanacağı. Fransa'daki akademik tartışmalar ve Yeni Zelanda, İzlanda ile Birleşik Krallık'taki somut uygulamalar, dünya genelinde "yakıt vergisinden kullanım vergisine" bir paradigma kaymasının başladığını işaret ediyor. Türkiye'de ise şu aşamada kilometre bazlı bir vergilendirme konusunda resmi bir yol haritası veya yasama girişimi bulunmuyor. Mevcut MTV ve satın alma vergileri sisteminin sürdürülebilirliği, elektrikli araç filosunun büyümesiyle birlikte maliyet-fayda analizlerine tabi tutulacak ve yeni finansman modelleri arayışı gündeme gelecektir. Bu süreçte hem mali dengeyi sağlamak hem de toplumsal adaleti ve gizlilik haklarını gözetmek, politika yapıcılar için karmaşık bir denge kurma sürecine dönüşecek.

Kaynak: Sözcü - Otomotiv
Orijinal Haber: Orijinal haberi görüntüle