Siirt her yıl bugün aynı olayı yaşıyor: Saat 06.20’de başlıyor, sadece 5 dakika sürüyor

Tillo’da Yüzyıllık Astronomik Miras Yeniden Canlandı: Ekinoks Gününde Güneş 5 Dakika Türbeyi Aydınlattı

SİİRT — Siirt’in Tillo ilçesinde 18. yüzyılda Üniversal Bilgin İbrahim Hakkı tarafından tasarlanan ve yüzyıllardır ekinoks günlerinde kusursuz çalışan otonom bir astronomik düzenek, bu yıl da tam olarak saat 06.20’de devreye girerek tarihi bir ritüeli tekrar yaşattı. Yaklaşık beş dakika süren bu nadide doğa olayı, ilçe meydanında kurulan dev ekrandan ve cep telefonlarıyla kaydederek anı dondurmak isteyen vatandaşlar tarafından heyecanla takip edildi. Düzenek, sadece bir mimari yapı olmanın ötesinde, döneminin ileri astronomi ve mühendislik bilgisinin somut bir kanıtı olarak bugün hâlâ işlevini sürdürüyor.

İbrahim Hakkı’nın Zaman Ötesi Mühendisliği

Olayın kökeni, Tillo’da yaşamış üniversal bilgin İbrahim Hakkı’nın 18. yüzyılda kurguladığı benzersiz bir sistemle başlıyor. Bilgin, güneşin yıl boyunca gökyüzündeki görünür yörüngesindeki değişimleri matematiksel ve astronomik hassasiyetle hesaplayarak; tepedeki taş duvar, özel olarak kesilmiş bir pencere ve kule üzerine yerleştirilmiş bir aynadan oluşan bir mekanizma tasarlamıştı. Bu sistemde güneşin doğuş açısı, ekinoks dönemlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) ışığın tam olarak belirlenen bir yol izleyerek yapının içindeki türbeye ulaşmasını sağlayacak şekilde ayarlanmıştı. Düzenek, modern optik ve mühendislik terminolojisiyle "heliostat" veya "güneş izleme sistemi"nin erken ve son derece ilkel ama işlevsel bir örneği olarak bilimin tarihine geçiyor.

1960’larda Kesilen Zincir ve 2011’de Yeniden Bağlanan Bağ

Bu yüzyıllık süreklilik ancak 1960’lı yıllarda yapılan bir restorasyon çalışması sırasında kırıldı. Restorasyon esnasında pencerenin konumunun değiştirilmesi, hassas astronomik hesaplamaların bozulmasına ve ışığın türbeye ulaşmasının engellenmesine neden oldu. Yüzyıllardır ekinoks sabahları tekrarlanan bu mistik ve bilimsel görüntü, neredeyse yarım asır boyunca gözlemcilerden gizli kaldı. Durumun farkına varan bilim insanları ve yerel yetkililer, 2011 yılında farklı üniversitelerden astronominin, mühendisliğin ve restorasyonun uzmanlarını bir araya getirdi. Yapılan kapsamlı incelemeler ve orijinal hesaplamaların yeniden yapılması sonucunda, yapıya güneş ışığının geçişini sağlayacak yeni bir pencere açıldı. Bu müdahaleyle, İbrahim Hakkı’nın yüzyıllar önce kurguladığı "ışık yolu" yeniden canlandırılmış oldu.

Ekinoks Sabahı: Saniyeler İçin Hesaplanmış Bir Buluşma

Bu yılki ekinoks gününde de düzenek saat 06.20’de birebir çalıştı. Güneşin ilk ışınları, tasarlanan pencere çerçevesinden geçerek kuledeki aynaya çarptı; aynadan yansıyan ışın 90 derecelik bir açıyla yönünü değiştirip, taş yapının karanlık koridorlarını aştı ve sonunda türbe içindeki hedef noktaya ulaştı. Tüm bu süreç tam beş dakika sürdü. İlçe meydanında toplanan kalabalık, bu beş dakika boyunca nefeslerini keserek, binlerce kilometre uzaklıktaki bir gök cisminin, yüzyıllar önce bir insanın zekasıyla kurgulanan bir labirent içinde nasıl dans ettiğini izledi. Bazıları bu anı manevi bir deneyim olarak yaşarken, bilim insanları ve öğrencileri için bu, tarih öncesi astronomik bilginin ne denli ileri olduğunu kanıtlayan somut bir dersti.

Kültür Turizmi ve Bilim Tarihi Açısından Benzersiz Bir Miras

Tillo’daki İbrahim Hakkı Düzenek, Türkiye’nin kültür envanterinde yer alan nadide "bilim tarihi mirasları"ndan biri olarak dikkat çekiyor. Yapının yeniden işlev kazandırılması, sadece yerel bir etkinlik olmaktan çıkıp, bilim tarihçileri, astronomlar ve kültür turizmi uzmanları için bir çekim merkezi haline geldi. Her yıl ekinoks dönemlerinde yaşanan bu beş dakikalık olay, geçmişin biliminin bugünün teknolojisiyle nasıl buluştuğunu, restorasyonda orijinalliğin ne denli kritik olduğunu ve insan zekasının zamanın ötesine geçebildiğini hatırlatıyor. Siirt valiliği ve ilçe yönetimleri, bu mirası koruma ve tanıtma çabalarını sürdürerek Tillo’yu "bilim ve tarihin buluştuğu birer nokta" olarak konumlandırmaya devam ediyor.

Kaynak: Sözcü - Gündem
Orijinal Haber: Orijinal haberi görüntüle